----- وب سایت سرپرستی روزنامه اطلاعات استان اصفهان
صنایع دستی؛ گنجی پُر رنج

صنایع دستی؛ گنجی پُر رنج

ایران طلایه دار نیمی از صنایع دستی دنیا

براستی آیا نباید قانونگذاران با اصلاح قوانین، موانع تولید و صادرات این ظرفیت مهم اشتغال زایی را رفع کنند؟  آیا وقت آن نرسیده که هنرمندان این عرصه نیز دیدگاه های خود را در بازاریابی تغییر دهند؟ تا علاوه بر رونق دوباره رشته های صنایع دستی کشورمان و افزایش صادرات آن، زمینه اشتغال بسیاری از جوانان جویای کار نیز فراهم شود.
مقدمه: ابتدایی ترین دست ساخته های ایرانیان باستان، زمانی تولید شدند که ایرانیان آموختند با آمیختن آب و خاک برای خود ظروف گلین بسازند و با ریسیدن پشم گوسفند و موی بُز، نخ تولید کنند و با در هم تنیدن آنها، بافته هایی به عنوان سرپناه و زیرانداز ببافند تا هم نیازهای اولیه خود را تامین کنند و هم از گزند گرما و سرما در امان بمانند. با افزایش جمعیت، تولید صنایع دستی به مرور فزونی یافت و کم کم پیشه و حرفه بسیاری از مردم جوامع بدل گشت. رفته رفته، دیگر مصنوعات دست ساز تولید شدند و استادکاران، ذوق و هنر خود را در آن آمیختند و آثاری تولید کردند که آمیزه ای از صنعت و هنر بود؛ چنانکه هم جنبه کاربردی در زندگی مردم داشت و هم ارزش هنری.
 با تغییر سبک زندگی مردم و صنعتی شدن جوامع، بسیاری از رشته های صنایع دستی به تدریج یا منسوخ و یا کم رونق شدند و مردم به خرید آنها دیگر اقبالی نشان نمی دادند. ولی، هنرمندان و استادکارانی بودند که با همه سختی ها، این هنر برجا مانده از گذشتگانشان را با همه تنگناهای مادی، صیانت کردند تا چراغ کم فروغ آن خاموش نشود و آن را به نسل های پس از خود نیز یاد دادند تا میراث دار فرهنگ و هنر مردم ایران باشند. با گذشت زمان اما مردم به ارزش های متنوع صنایع دستی پی بردند و از آنها استقبال کردند و به همین دلیل برخی رشته های صنایع دستی رونق و شهرت دوباره خود را بازیافتند.

ایران طلایه دار نیمی از صنایع دستی دنیا
از ۶۰۲ رشته صنایع دستی شناسایی شده در دنیا حدود نیمی از آن یعنی  ۲۹۹ رشته به ایران  تعلق دارد؛ با این حال اما به این ظرفیت و داشته غنی بسیار بزرگ برای گره‌ گشایی از مسائل اقتصادی کشور به‌ ویژه ایجاد اشتغال به خوبی استفاده نشده است؛ در حالیکه صنایع دستی به دلیل نیاز کم به سرمایه گذاری برای ایجاد اشتغال نسبت به خیلی دیگر از بخش ها و همچنین ارزش افزوده بالا، مورد توجه بسیاری از کشورها همچون چین و هند قرار گرفته است و مسوولان این کشورها توانسته اند به خوبی از این ظرفیت برای اشتغالزایی بهره بگیرند.
 به طور مثال، کشور چین بیش از یک میلیارد و 400 میلیون نفر و همچنین کشور هند بیش از یک میلیارد و 350 میلیون نفر جمعیت دارد اما بر اساس گزارش های اعلام شده، در کشور چین ۴۰۰ میلیون نفر معادل حدود 28 درصد جمعیت آن کشور و در کشور هند، ۱۰۰ میلیون نفر برابر با حدود 7.4 درصد جمعیت آن کشور در حوزه صنایع دستی مشغول به کار هستند اما در کشورمان با حدود 80 میلیون نفر، برآورد می شود حدود 400 هزار نفر معدل 0/5 درصد جمعیت کل کشور به طور مستقیم در این حوزه مشغول به کار هستند. در بین استان های کشور، اصفهان با 196 رشته فعال صنایع دستی، با عنوان (شهر جهانی صنایع دستی)، بیشترین رشته های صنایع دستی را دارد ولی بر اساس ارزیابی های انجام شده، در حال حاضر حداقل حدود 45 هزار نفر در این حوزه به طور مستقیم مشغول به کار هستند که این شمار معادل1.125 درصد جمعیت 4 میلیونی این استان را تشکیل می دهد! اما اینکه چگونه دیگر کشورهای جهان بر خلاف ما توانسته اند در حوزه صنایع دستی موفق عمل کنند و بخش قابل توجهی از اشتغال مورد نیاز خود را از طریق رونق صنایع دستی تامین کنند جای سوال و بررسی دارد.
 معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری یکی از علل آن را عدم شناخت سلیقه ها و علاقه بازارهای هدف اعلام کرد و گفت: کشوری مثل چین نیازهای بازار هدف را نه تنها در حوزه صنایع دستی بلکه در تمامی حوزه های تولیدی خود در نظر گرفته است؛ به طوریکه از 30 - 20 سال پیش نماینده هایی را برای بازاریابی تولیدات خود به کشورهای دنیا اعزام کرده تا سلیقه و علاقه مردم دنیا را ارزیابی کنند و مطابق با سلیقه و علاقه آنها کالا تولید کند و به همین دلیل امروز به یک قدرت اقتصادی تبدیل شده است و اگر ما فقط از بازارهای هدف شناخت داشته باشیم به طور قطع همه مردم دنیا علاقه دارند صنایع دستی ما را بخرند چون به اذعان تمامی مردم دنیا، هیچ صنایع دستی به کیفیت صنایع دستی ایران در دنیا وجود ندارد. جعفر جعفر صالحی افزود: اگر ما فقط از بازارهای هدف شناخت داشته باشیم به طور قطع صنایع دستی ما را در دنیا خریدار دارد و چنانچه نگاهمان در تولید و بازاریابی کاملا سنتی باشد این مشکلات وجود خواهد داشت؛ البته خوشبختانه شماری از جوانان هنرمند ما به این باور رسیده اند که باید بازارهای هدف را بشناسند و امروز آنها بر بازارهای هدف صنایع دستی شناخت و اشرافیت پیدا کرده اند اما در ابتدای راه هستیم.
رییس اتحادیه صنف صنایع دستی اصفهان نیز، ثبات قیمت مواد اولیه را یکی دیگر از عوامل اعلام کرد و گفت: قیمت مواد اولیه در کشورهایی همچون چین و ترکیه ثابت است؛ به طور مثال قیمت مواد اولیه در کشور چین و ترکیه از 10 سال پیش تاکنون تغییر نکرده است. عباس شیردل افزود: در تجارت (بیزینس در بیزینس) باید قراردادهای طولانی مدت و پایداری امضاء شود اما وقتی قیمت ارز مدام تغییر می کند، آیا می توان چنین قراردادهایی را با کشورها امضاء کنیم؟ او ادامه داد: مشکل اصلی و اساسی تمامی هنرمندان و صنعتگران صنایع دستی عدم ثبات قیمت ارز است و در واقع ما نمی توانیم قراردادهای پایداری با هیچ کشوری و یا سازمانی امضاء کنیم؛ به دلیل عدم ثبات قیمت ارز، هر روز قیمت مواد اولیه ما تغییر می کند و با این روند آینده خوبی را برای صنایع دستی نمی بینم. رئیس اتحادیه صنف صنایع دستی اصفهان گفت: تا اواخر پارسال قیمت هر کیلو مس نورد شده تولید داخل کشور حدود 30 هزار تومان بود ولی به دلیل نوسانات قیمت ارز به کیلویی 75 هزار تومان افزایش یافته است و این یک فاجعه برای صنایع دستی محسوب می شود و به دلیل این افزایش قیمت مس و برنج بسیاری از کارگاه های صنایع دستی ما تعطیل شده و بسیاری دیگری هم در حال تعطیل شدن است.
تولید صادرات محور
بر اساس مطالعات انجام شده، تولید صنایع دستی کشورهای چین و هندوستان از حدود ۳۰ تا ۴۰ سال پیش ترقی کرده و صادرات محور بودن آنها یکی از عوامل رشد تولید صنایع دستی این کشورها بوده است. به اعتقاد کارشناسان صنایع دستی و دست اندرکاران این حوزه، صنایع دستی کشورمان زمانی در عرصه بین‌المللی موفق خواهد بود که هنرمندان و فعالان این عرصه با بازارهای دنیا آشنا شوند و ذائقه و نیاز مردم جهان را بشناسند.
 معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این باره به مهر گفته است: بسته‌ بندی شکیل برای عرضه صنایع دستی و همچنین وجود بنگاه‌های غیر دولتی صادراتی در کشور از نیازهای حوزه صنایع دستی است و باید به این نکته توجه داشته باشیم که دنیای امروز مطابق سفارش مشتری تولید می کند و ما نیز باید به همین سمت و سو حرکت کنیم. جعفر صالحی افزوده است: در تولید صنایع دستی در بازار رقابتی امروز باید تعقل را به جای تعصب بی مورد جایگزین کنیم.
همراه نبودن قانون گذاران
فعالان عرصه صنایع دستی کشورمان برغم اینکه تلاش می کنند تا این میراث فرهنگی را حفظ کنند و تولیدات آنها برای صادرات مطابق با خواسته مشتریان باشد اما قوانین دست و پاگیر مانع رونق تولید و نیز مانع صادرات دست ساخته های آنها از کشور شده است و باعث شده است تا همه فعالیت آنها برای صادرات ابتر بماند و از ادامه راه مایوس شوند. رئیس اتحادیه صنف صنایع دستی اصفهان در این باره گفت: محدودیت برای صادرات مصنوعات نقره یکی دیگر از مشکلات حوزه صنایع دستی است به طوریکه یک نفر می‌تواند بین ۳ تا ۵ کیلوگرم مصنوعات نقره همراه با بار مسافر از کشورمان خارج کند و این درد جامعه ما است و با این وضع هنرمندان ما چه کاری می‌تواند بکنند در حالی که کشور چین، نقره را به قیمت جهانی در اختیار هنرمندان قرار می‌دهد و مشتریان هر مقدار که مصنوعات نقره خواستند می‌خرند و آنرا بدون هیچ گونه بروکراسی اداری صادر می‌کنند. شیردل افزود: در گذشته ۲۰۰۰ واحد صنفی تولید مصنوعات نقره در اصفهان وجود داشت ولی الان بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ واحد فعال وجود دارد و بقیه آنها به دلایل مشکلاتی همچون محدودیت صادارتی به کشورهای ترکیه و چین رفته‌اند و ده‌ها شرکت ایرانی تولید مصنوعات نقره در کشور ترکیه فعالیت می‌کند زیرا مسئولان کشور ترکیه امکانات لازم را در اختیار هنرمندان قرار می‌ دهند تا دغدغه تولید و محدودیت‌های صادراتی نداشته باشند.
 او گفت: کشورهای چین، هند و پاکستان قوانینشان را برای رونق دستی اصلاح کرده اند به طوریکه کمترین تعرفه گمرکی، حقوق گمرکی و حتی مالیات برای واردات مواد اولیه نمی گیرند تا مواد اولیه ارزان به دست مصرف کننده برسد. او، اصلاح و به روز شدن قوانین برای رونق تولید صنایع دستی را ضروری دانست و افزود: ما از مسئولان فقط انتظار داریم قوانینی را که در ۷۰ـ۶۰سال گذشته وضع شده است، اصلاح و به روز کنند. شیردل با اشاره به برخی از این قوانین دست و پا گیر، گفت: میزان مصرف نقره اصفهان به عنوان مواد اولیه برای تولید صنایع دستی ۱۰ تن در هفته است اما همه این ۱۰تن نقره خام به صورت قاچاق وارد می‌شود در حالیکه دولت باید تعرفه ورود نقره را به کشور اصلاح کند و اجازه ندهد فقط عده‌ای وارد کننده نقره به کشور شوند.
 وی با بیان اینکه کشور چین با استفاده از اقتصاد آزاد این مساله را حل کرده است و اجازه می‌دهد بدون هیچ بروکراسی اداری نقره خام وارد کشورش شود افزود: کشور چین نقره‌های وارداتی را پس از تبدیل به مصنوعات در کارگاه‌ها با یک ارزش افزوده بسیار بالایی صادر می‌کند ولی در کشورمان اینگونه نیست و من به عنوان رئیس اتحادیه صنایع دستی مجبورم نقره را به عنوان مواد اولیه برای تولید صنایع دستی به صورت قاچاق بخرم.
افزایش هزینه های تولید
در حال حاضر ۹۵ درصد کارگاه‌های تولید صنایع دستی اصفهان را کارگاه‌های کوچک تشکیل می‌دهد و مصرف مس و برنج و دیگر مواد اولیه آنها نیز اندک است اما مسئولان سازمان صنعت، معدن و تجارت در اقدامی اشتباه و عجولانه تصمیم گرفته‌اند که مس و برنج را با تناژ بالا در بورس کالا عرضه کنند در صورتیکه کارگاه‌های کوچک تولیدی صنایع دستی ما توان خرید مس و برنج به عنوان مواد اولیه با تناژ بالا را ندارند.
این مطلب را رییس اتحادیه صنایع دستی اصفهان گفت و افزود: عده‌ای مس و برنج را از بورس با تناژ بالا می‌خرند و سپس آنرا در بازار عرضه می‌کنند و به همین دلیل هنرمندان صنایع دستی مس و یا برنج را با ۳ تا ۴ واسطه می‌خرند؛ بنابراین هنرمندان و تولیدکنندگان صنایع دستی ۳ بار باید ۹ درصد مالیات ارزش افزوده و ۳ بار سود به فروشندگان مس یا برنج بدهد و این مساله هزینه تولید و قیمت تمام شده صنایع دستی را افزایش می‌دهد. شیردل ادامه داد: ‌قیمت مس یا برنجی که کارگاه‌های کوچک ما به عنوان مواد اولیه می‌خرند از قیمت جهانی گران‌ تر است در صورتی که اگر بخواهند مس مورد نیاز خود را با ارز آزاد وارد کنند ارزان‌تر از مس تولیدی کشورمان است در حالی که کشور ترکیه مس را با تناژهای بسیار بالا و ارزان در اختیار هنرمندان صنایع دستی خود قرار می‌دهد و به همین دلیل ترکیه رقیب ما شده و صنعت مس، نقره و طلا را در انحصار خودش قرار داده است.‏ البته فریدون اللهیاری مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان در این باره گفت: هنرمندان صنایع دستی به عنوان بخش خصوصی با تشکیل شرکت‌های تعاونی قدرتمند می‌ توانند مواد اولیه مورد نیاز خود را با کمترین قیمت تهیه کنند.
 بر اساس گزارش های اعلام شده، ایران در حالی سی و نهمین صادرکننده صنایع دستی جهان بوده که سومین تولیدکننده صنایع دستی دنیا است و این مساله نشان می دهد کشورمان با داشتن حدود نیمی از رشته های صنایع دستی دنیا و تنوع آن، هنوز نتوانسته از این ظرفیت ارزشمند برای گره‌ گشایی از مسائل اقتصادی کشور به خصوص اشتغالزایی به خوبی استفاده کند. با بررسی موانع تولید و صادرات صنایع دستی کشورمان مشخص شد بخشی از این مشکلات به قوانین موجود، عدم شناخت بازارهای هدف و همچنین دیدگاه های سنتی در بازاریابی ارتباط دارد.
 براستی آیا نباید قانونگذاران با اصلاح قوانین، موانع تولید و صادرات این ظرفیت مهم اشتغال زایی را رفع کنند؟  آیا وقت آن نرسیده که هنرمندان این عرصه نیز دیدگاه های خود را در بازاریابی تغییر دهند؟ تا علاوه بر رونق دوباره رشته های صنایع دستی کشورمان و افزایش صادرات آن، زمینه اشتغال بسیاری از جوانان جویای کار نیز فراهم شود.


خبرنگار روزنامه اطلاعات اصفهان -  محمد رضا کلاهدوزان  97/06/22



نظر کاربران در مورد اخبار: