چه موقع مسواک نزنیم؟ یکی از جنبههای اساسی سلامت عمومی است که تأثیر مستقیمی بر کیفیت زندگی افراد دارد. ممکن است شنیده باشیم که پس از هر وعده غذایی دندانهای خود را مسواک بزنیم تا از پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه پیشگیری کنیم. اما بعداز خوردن این غذاها مسواک نزنید!
آیا مسواک زدن بعد از هر وعده غذایی، برای همه مواد غذایی صادق است؟ تحقیقات دندانپزشکی جدید نشان میدهد که این قاعده کلی استثناهایی دارد.
مسواک زدن بلافاصله پس از مصرف برخی مواد غذایی خاص میتواند به مینای دندان آسیب برساند یا فواید خاص برخی خوراکیها را خنثی کند.
دراین مقاله به بررسی مواد غذایی میپردازیم که پس ازمصرف آنها یا نیازی به مسواک زدن فوری نیست یابهتر است مسواک زدن به تأخیر افتد.
بخش اول: مکانیسم تأثیر مواد غذایی بر دندانها
۱.۱ pH مواد غذایی و تأثیر بر مینای دندان
یکی از عوامل کلیدی در تعیین نیاز به مسواک زدن، pH مواد غذایی است.
محیط دهان به طور طبیعی pH حدود ۶.۲ تا ۷.۶ دارد که کمی اسیدی تا خنثی است.
هنگامی که مواد غذایی اسیدی مصرف میکنیم، pH دهان کاهش یافته و محیط اسیدی میشود. در این شرایط، مینای دندان نرم و مستعد آسیب میشود.
دندانپزشکان توصیه میکنند مسواک زدن بلافاصله پس از مصرف مواد غذایی اسیدی میتواند باعث سایش مینای دندان شود.
حدودحداقل ۳۰ دقیقه پس از مصرف مواد غذایی اسیدی، صبر کنید وسپس مسواک بزنید تا بزاق دهان فرصت خنثی کردن محیط اسیدی را داشته باشد.
۱.۲مواد غذایی پاککننده طبیعی
برخی مواد غذایی به دلیل بافت یا ترکیبات خاص خود، عمل پاککنندگی طبیعی روی دندانها دارند.
این مواد میتوانند باقیمانده غذاهای دیگر را از سطح دندان پاک کنند یا تولید بزاق را افزایش دهند که به شستشوی طبیعی دهان کمک میکند.
مسواک-زدن تنها بخشی از بهداشت دهان است و استفاده از نخ دندان، معاینات منظم دندانپزشکی خوب است
۱.۳مواد غذایی که پلاک دندانی را کاهش میدهند
بعضی خوراکیها حاوی ترکیباتی هستند که از تشکیل پلاک دندانی جلوگیری میکنند یا باکتریهای مضر دهان را کاهش میدهند.
پس از مصرف این مواد، نیازی به مسواک زدن فوری نیست چون خود این مواد اثر محافظتی دارند.
بخش دوم: مواد غذایی که پس از مصرف نیازی به مسواک زدن فوری ندارند
۲.۱میوههای ترد و فیبردار
سیب به عنوان “مسواک طبیعی” شناخته میشود. جویدن سیب باعث افزایش ترشح بزاق میشود که اسیدهای دهان را خنثی و ذرات غذا را شستشو میدهد.
بافت فیبری سیب نیزبه پاک کردن سطح دندان کمک میکند. پس ازخوردن سیب، اگربه مسواک دسترسی ندارید، میتوانید مسواک زدن را به زمان مناسبتری موکول کنید.
هویج-خام نیز مانند سیب، بافت سفت و فیبری دارد که به پاک کردن پلاک از سطح دندان کمک میکند.
هویج همچنین حاوی ویتامین A است که برای تقویت مینای دندان مفید است.
جویدن کرفس مانند یک برس طبیعی برای دندانها عمل میکند. کرفس حاوی فیبر زیادی است که در حین جویدن، دندانها را میساید و پاک میکند.
هویج-آب زیادی دارد که به شستشوی دهان کمک میکند(نکته: هویج و سیب خام بهتر از آب هویج و سیب است).
۲.۲محصولات لبنی
پنیر یکی از بهترین مواد غذایی برای دندانهاست. پنیر باعث افزایش pH دهان میشود و محیط اسیدی را خنثی میکند.
پنیرحاوی کازئین و فسفوپپتیدها است که به ترمیم مینای دندان کمک میکنند.
کلسیم و فسفات موجود در پنیر نیز مواد معدنی از دست رفته دندانها را جایگزین میکند.
ماست طبیعی پروبیوتیک باکتریهای مفید دهان را افزایش داده و باکتریهای مسبب پوسیدگی را کاهش میدهد.
البته-باید توجه داشت که ماستهای طعمدار معمولاً قند اضافه دارند که اثر مثبت ماست را خنثی میکند.
شیر نیز مانند پنیر، محیط دهان را قلیاییتر کرده و اسیدها راخنثی میکند. کلسیم و فسفات موجود در شیر به تقویت مینای دندان کمک میکنند.
۲.۳آجیل و دانهها
بادام حاوی کلسیم و پروتئین است و قند کمی دارد.
جویدن بادام به پاک کردن سطح دندان کمک میکند. بادام همچنین چربیهای سالمی دارد که به سلامت لثهها کمک میکند.
دانههای کنجد به پاک کردن پلاک دندان کمک میکنند و حاوی کلسیم هستند که دندانها را تقویت میکند.
۲.۴سبزیجات برگدار
اسفناج و دیگر سبزیجات برگدار تیره حاوی ترکیباتی هستند که یک لایه محافظ روی دندان تشکیل میدهند و از چسبیدن لکه به دندان جلوگیری میکنند.
کاهو آب زیادی دارد و جویدن آن به پاک کردن دندانها کمک میکند. این سبزیجات همچنین منبع خوبی از کلسیم هستند.
۲.۵نوشیدنیهای خاص
آب بهترین نوشیدنی برای دندانهاست. نوشیدن آب پس از مصرف مواد غذایی به شستشوی باقیمانده غذاها و اسیدها از دهان کمک میکند.
آب-حاوی فلوراید (در مناطقی که آب فلوراید دارد) نیز به تقویت مینای دندان کمک میکند.
چای سبز حاوی پلیفنولهایی است که باکتریهای مسبب پوسیدگی دندان را کاهش میدهد. همچنین فلوراید طبیعی دارد.
البته چای ممکن است باعث لک شدن دندان شود، اما اثر ضد پوسیدگی آن قابل توجه است.
چه موقع مسواک نزنیم؟ آیا مسواک زدن بعد از هر وعده غذایی، برای همه مواد غذایی صادق است؟
بهتراست پس از مصرف این میوهها دهان را با آب شستشو داده و حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید، سپس مسواک بزنید
بخش سوم: مواد غذایی که پس از مصرف باید از مسواک زدن فوری اجتناب کرد
۳.۱مرکبات و میوههای اسیدی
پرتقال، گریپفروت، لیمو. این میوهها بسیار اسیدی هستند ومیتوانند مینای دندان را نرم کنند. مسواک زدن بلافاصله پس ازمصرف آنها باعث سایش مینای دندان میشود.
آناناس نیز حاوی اسیدهای قوی است که میتوانند به مینای دندان آسیب برسانند. مسواک زدن فوری پس از خوردن آناناس توصیه نمیشود.
۳.۲نوشیدنیهای اسیدی
نوشابهها(حتی رژیمی) تمام نوشابهها اسیدی هستند و pH پایینی دارند. مسواک زدن بلافاصله پس از مصرف نوشابه میتواند باعث سایش مینای دندان شود.
آبمیوههای صنعتی معمولاً اسیدی و حاوی قند زیاد هستند. مسواک زدن فوری پس از مصرف آن ها میتواند مضر باشد.
نوشیدنیهای ورزشی نیز معمولاً اسیدی هستند و میتوانند به مینای دندان آسیب برسانند.
۳.۳غذاهای حاوی سرکه
ترشیها به دلیل سرکه، اسیدی هستند. مسواک زدن بلافاصله پس از مصرف ترشی میتواند به مینای دندان آسیب برساند.
سسهای سالاد حاوی سرکه نیز محیط اسیدی ایجاد میکنند که مسواک زدن فوری را نامناسب میسازند.
بخش چهارم: راهکارهای جایگزین مسواک زدن فوری
۴.۱شستشوی دهان با آب
سادهترین و مؤثرترین کار پس از مصرف مواد غذایی، شستشوی دهان با آب است.
این-کار باقیمانده غذاها و اسیدها را از دهان پاک میکند بدون اینکه به مینای دندان آسیب برساند.
۴.۲جویدن آدامس بدون قند
جویدن آدامس بدون قند به مدت ۲۰ دقیقه پس از غذا میتواند تولید بزاق را تا ۱۰ برابر افزایش دهد.
بزاق اسیدها را خنثی میکند، مواد معدنی را به دندانها بازمیگرداند و باقیمانده غذاها را شستشو میدهد.
آدامسهای حاوی زایلیتول حتی اثر ضد پوسیدگی بیشتری دارند.
۴.۳مصرف پنیر پس از وعده غذایی
خوردن تکۀ کوچکی پنیر پس از وعده غذایی میتواند به خنثی کردن اسیدها و تأمین مواد معدنی برای دندانها کمک کند.
۴.۴استفاده از نخ دندان
استفاده از نخ دندان برای پاک کردن ذرات غذا از بین دندانها، بدون خطر آسیب به مینای دندان، روش مناسبی است.
۴.۵خوردن میوههای تُرد در پایان وعده غذایی
خوردن یک تکه سیب یا هویج در پایان وعده غذایی میتواند به پاک کردن دندانها کمک کند.
بخش پنجم: زمانبندی مناسب برای مسواک زدن
۵.۱مسواک زدن قبل از صبحانه
برخی دندانپزشکان توصیه میکنند قبل از صبحانه مسواک بزنید.
خمیردندان لایه محافظ فلوراید روی دندانها ایجاد میکند که ازآنها در برابر اسیدهای صبحانه محافظت میکند. همچنین باکتریهای دهان که شب رشد کردهاند، ازبین میروند.
۵.۲انتظار پس از مصرف مواد غذایی اسیدی
پس از مصرف مواد غذایی اسیدی، حداقل ۳۰ دقیقه تا یک ساعت صبر کنید سپس مسواک بزنید.
دراین فاصله میتوانید دهان را با آب شستشو دهید یا آدامس بدون قند بجوید.
۵.۳اهمیت مسواک شب
مسواک زدن قبل ازخواب مهمترین زمان مسواک زدن است زیرا درطول شب، ترشح بزاق کاهش مییابد و دندانها در معرض باکتریها و اسیدها قرار میگیرند.
بخش ششم: ملاحظات ویژه
۶.۱تفاوتهای فردی
نیازهای دندانی افراد متفاوت است.
افرادی که مستعد پوسیدگی دندان هستند، بیماری لثه دارند یا بریس ارتودنسی استفاده میکنند، ممکن است نیاز به مسواک زدن مکرر داشته باشند.
۶.۲اهمیت معاینات منظم دندانپزشکی
صرف نظر از رژیم غذایی و عادات مسواک زدن، معاینات منظم دندانپزشکی هر شش ماه یکبار ضروری است.
۶.۳تأثیر داروها
بعضی داروها باعث خشکی دهان میشوند که خطر پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
دراین-موارد ممکن است نیاز به مسواک زدن مکرر یا استفاده از محصولات مرطوبکننده دهان باشد.
نکات ویژه:
درحالی که مسواک زدن منظم بخش مهمی از بهداشت دهان و دندان است، اما زمانبندی آن نیز اهمیت زیادی دارد.
پس از مصرف مواد غذایی اسیدی باید از مسواک زدن فوری اجتناب کرد تا از آسیب به مینای دندان پیشگیری شود.
از طرفی، برخی مواد غذایی مانند سیب، هویج، پنیر و آجیل اثر پاککنندگی یا محافظتی دارند که نیاز به مسواک زدن فوری را کاهش میدهند.
آگاهی از تأثیر مواد غذایی مختلف بر دندانها و تطبیق عادات بهداشت دهان با این دانش، میتواند به حفظ سلامت دندانها در طول عمر کمک کند.
بهترین-کار پس ازمصرف مواد غذایی، دهان را با آب شستشو دهید و درصورت مصرف مواد غذایی اسیدی، حداقل ۳۰ دقیقه قبل ازمسواک زدن صبر کنید.
گنجاندن مواد غذایی دوستدار دندان در رژیم غذایی میتواند مکمل خوبی برای بهداشت دهان و دندان باشد.
درنهایت باید گفت:
مسواک زدن تنها بخشی از بهداشت دهان است و استفاده از نخ دندان، معاینات منظم دندانپزشکی و رژیم غذایی متعادل، نقش مهمی درسلامت دندانها دارند.
برای توصیههای شخصی و موارد خاص، حتماً با دندانپزشک خود مشورت کنید.
پنج آسمان مدیر پرویز فروزانی
